Bouwsteen 2 | PDCA boek | Psychologie van het kiezen | Biases
Passionned Group is dé specialist in datagedreven werken. Onze bevlogen en ervaren consultants helpen grotere en kleinere organisaties bij de kanteling naar een intelligente, datagedreven organisatie. Om het jaar organiseren wij de prestigieuze prijs voor de Slimste organisatie van Nederland.

Psychologie van het kiezen

Het doel van deze bouwsteen is om te zorgen dat er geen onhaalbare plannen worden uitgevoerd. Maar ook dat je keuzes maakt. Waar zijn de leiders met lef? Gezonde keuzes zijn keuzes die niet door allerlei biases verwrongen zijn geraakt. Zorg ook dat je je bewust wordt van een aantal cognitieve disfunctionaliteiten in het menselijk brein.

Tips en aandachtspunten:

  • Kiezen beperkt niet, het geeft je maximale vrijheid binnen een nieuw kader.
  • Ga steeds na of de keuzes die je maakt in je plannen logisch en valide zijn en dat niet de angst of andere emoties te overheersend zijn.
  • Ga ook na of je keuzes en de daaraan voorafgaande observaties die je hebt gemaakt niet ten prooi zijn gevallen aan de valkuilen in je cognitieve systeem. Zie ook bouwsteen 13: Check, check en dubbelcheck.
  • Voorkom te veel eensgezindheid. Stel een zogenaamde 10de man of vrouw aan die bij belangrijke besluiten met 100 procent eensgezindheid als advocaat van de duivel juist op zoek gaat naar het tegendeel.
  • Kun je een plan niet uitleggen aan iemand van zestien, voer het dan niet uit.

Het belang van goede keuzes in de Plan-fase

In de planfase van PDCA is het belangrijk om goede en duidelijke keuzes te maken. In zijn ‘Paradox of Choice – Why more is less’ beschrijft Barry Schwartz (2004) dat autonomie en vrijheid van keuze essentieel zijn voor ons welzijn. Toch profiteren wij in psychologische zin nauwelijks van de gigantische toename aan keuzes die er zijn. Die toename vertaalt zich niet een-op-een in een toename van welzijn. Wat is er aan de hand? Keuzestress, of speelt er meer? De kwaliteit van menselijke besluitvormingsprocessen is vrij belabberd. Doorgaans zijn onze keuzes slecht (BBC, 2008) of irrationeel (Tiemeijer, 2010). Het lijkt alsof er een automatische piloot actief is die onze gedachten overneemt en verlamt.

Valkuilen in ons keuzegedrag

Zo geloven mensen anekdotisch bewijs eerder dan het wetenschappelijk bewijs van experts. En mensen hebben een sterke voorkeur om aan het concrete meer waarheid toe te schrijven dan aan het abstracte. En zo zijn er talloze haken en ogen die het maken van goede keuzes belemmeren. De BBC-documentaire ‘How to make better decisions’ (2008) noemt oversimplificatie, luiheid en vooringenomenheid als de drie belangrijkste obstakels. Daarin zijn de kracht van ons onderbewustzijn en de macht van omgevingsfactoren nog niet eens meegenomen.

Het onderbewustzijn speelt een rol

De invloed van het onderbewuste is vrij groot. Zo toont bovengenoemde BBC-documentaire een experiment van de Yale University, waarin proefpersonen voor de keuze staan om een kandidaat voor een managersfunctie aan te nemen of af te wijzen. In de lift naar boven krijgt de helft van proefpersonen een ijskoud bekertje cola in de handen geduwd; de andere helft krijgt een bekertje warme koffie. De personen die warme drank vasthielden, kozen bijna allemaal vóór het aannemen van sollicitant. De koude groep twijfelde sterk over de geschiktheid van de kandidaat-manager.

Keuze architectuur

Een ander experiment laat zien dat de wijze waarop we keuzes voorgeschoteld krijgen, van invloed is op de mate van tevredenheid met de keuze. Proefpersonen die chocolaatjes verorberden uit een klein doosje (minder keuze) vonden deze smaakvoller dan de proefpersonen die chocolaatjes aten uit een grote doos (meer keuze). Maar ook als de schaaltjes even groot zijn, heeft de wijze waarop je de keuze aanbiedt, effect op het gedrag van mensen. Bij Mindf*ck werd het klassieke experiment herhaald waarbij er twee even grote schaaltjes met chocolaatjes stonden. In de ene schaal zaten enkel chocolaatjes in een blauwe verpakking; in de andere schaal zaten chocolaatjes in allerlei verschillende kleurtjes gewikkeld. Het laatstgenoemde schaaltje was veel eerder leeg dan de eerstgenoemde.

The Abilene Paradox en shared information bias

In zijn beroemde essay ‘The Abilene paradox: the management of agreement’ (1974) legt J.B Harvey de vinger op een andere gevoelige plek: een groep kan een besluit nemen, waar geen van de individuele groepsleden ooit voor zou hebben gekozen. Niemand wil of durft zijn loyaliteit aan de groep te doorbreken. Een ander besluit nemen voelt al bij voorbaat als verraad. Wanneer er te weinig aandacht is voor alternatieve invalshoeken, ontstaat de shared information bias. Zo leiden veel strategiebijeenkomsten tot teleurstellende keuzes, omdat het groupthink-mechanisme ons stimuleert als groep besluiten te nemen op basis van gemiddelde stellingnames. Dit leidt tot zwakke besluiten die vervolgens vaak aanleiding zijn om toch nóg maar eens een teamsessie te beleggen.

Niet kiezen is ook kiezen

Niet kiezen is natuurlijk altijd ook nog een optie. Maar het punt is: je wilt niet verderop in een proces gedwongen worden om een keuze te maken. Maak je nu geen keuze, dan maakt de markt die waarschijnlijk straks voor jou. Helaas valt in dergelijke situaties de keuze zelden uit in het voordeel van je bedrijf. Vervolgens gaat de angst regeren. Externe omstandigheden krijgen dan de schuld. Dat maakt het ‘niet kiezen’ verleidelijk, maar tegelijkertijd ook heel onverantwoordelijk. “May your choices reflect your hopes, not your fears”, zei Nelson Mandela ooit.

Het vermijden van valkuilen

Wat kun je nu in het algemeen doen om betere keuzes te maken? Hoe vermijd je nu een aantal van bovenstaande valkuilen?

Voorkom eensgezindheid

Het is fijn om het met elkaar eens te zijn, maar eensgezindheid leidt meestal niet tot de beste besluiten. Deze valkuil is te vermijden met een even eenvoudige als gedurfde aanpak. Las, voordat je een besluit werkelijk neemt, een pauze in en verplicht alle groepsleden om al hun bedenkingen over de bijna gemaakte keuze uit te spreken. Het vraagt durf om het tegengeluid te laten horen en lef om de verschillende uitkomsten en perspectieven nog eens nader met elkaar te onderzoeken. Dit is echt wennen in het begin, maar de kwaliteit van je besluiten zal toenemen.

Voorkom overrationalisatie

Zet een jeugdige persoon in de directie. Het blijkt dat naarmate de tijd verstrijkt problemen ingewikkelder worden gemaakt: er is sprake van overrationalisatie. Een experiment met drie groepen kinderen wees uit dat de jongste groep met de simpelste en meest doeltreffende oplossing voor een probleem kwam. Kun je een plan niet uitleggen aan iemand van zestien, voer het dan niet uit.

Start diepgaand onderzoek

Gebruik hierbij de techniek van de ‘five why’s’. Stel vijf of meer keer de waaromvraag. Zo kom je dichter bij de essentie waarom je iets echt wilt of wat het probleem veroorzaakt. Je wilt groeien? Waarom? Omdat het nodig is. Waarom is het nodig? Omdat we dan de kans krijgen op meer invloed. Waarom wil je meer invloed? Omdat de gezondheidszorg daar beter van kan worden, enzovoorts. Zo kom je ook tot de diepere achtergronden, of de visie die ten grondslag ligt aan je handelen of te maken keuzes.

Drie tips

  • Hanteer het principe van Karl Popper, wetenschapsfilosoof. Probeer het tegendeel van iets te bewijzen, in plaats van op zoek gaan naar die gevallen die positief uitpakken voor een specifieke optie.
  • Vermijd ‘jaknikkers’, ‘ja-maar figuren’ en ‘ja-nee figuren’ (ja zeggen en nee doen). Ze vormen een gevaar voor goede besluitvorming en daarmee een gevaar voor de continuïteit van de onderneming.
  • Kiezen beperkt niet, het geeft je maximale vrijheid binnen een nieuw kader. Een intelligente organisatie, die bovendien het datacratisch werken omarmt, neemt aan de lopende band beslissingen.
Plaats review

Geef je mening over dit product of deze dienst

Dit veld is verplicht!
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht!
Review verzendenHet formulier bevat fouten.

Een selectie van onze klanten

Word nu ook klant

Wil je ook klant bij ons worden? Wij helpen je maar wat graag verder met bouwsteen 2 (pdca boek) of andere zaken waar je slimmer van wordt.

Daan van Beek, Eindbaas & specialist in continu verbeteren

DAAN VAN BEEK MSc

Eindbaas & specialist in continu verbeteren

neem contact met mij op

Fact sheet

Organisaties geholpen
___
Trainingen & workshops
___
Deelnemers opgeleid
___
Beoordeling klanten
8,9
Consultants & docenten
___
Kantoren
3
Jaar ervaring
15