Bouwsteen 13 | PDCA boek | Check, check, dubbelcheck | Vooroordelen
Passionned Group is dé specialist in datagedreven werken. Onze bevlogen en ervaren consultants helpen grotere en kleinere organisaties bij de kanteling naar een intelligente, datagedreven organisatie. Om het jaar organiseren wij de prestigieuze prijs voor de Slimste organisatie van Nederland.

Check, check, dubbelcheck

In de checkfase evalueer je de kwaliteit van je beslissingen en hoe deze beslissingen uitpakken. Je checkt voortdurend of de KPI’s en inzichten die je met elkaar bespreekt wel kloppen. Dit voorkomt dat je in de checkfase verkeerde conclusies trekt. Daarbij kijk je kritisch en nogmaals door vooral je eigen bril. Het is cruciaal dat je snapt wat blokkades zijn voor goede beslissingen.

Tips en aandachtspunten

  • Elk mens neemt bagage mee uit het verleden, waardoor elk persoon een ander perspectief heeft op een situatie of object. Wees je hiervan bewust.
  • Ga altijd de dialoog met elkaar aan over de cijfers en stel open vragen. Dit bevordert de discussie en brengt je uiteindelijk sneller bij betere oplossingen.
  • Blijf kijken naar belangen, achtergronden en posities van de mensen die deelnemen aan de discussie of besluitvorming.
  • Zet voor jouw organisatie passende software in om de KPI’s, analyses en data zo effectief mogelijk te visualiseren en zet deze ook in voor de dialoog over de cijfers.

Toets op minimaal drie perspectieven

Deze bouwsteen kan je zien als een uitbreiding en een vervolg op de bouwsteen 4: Psychologie van het kiezen. Die eerdere bouwsteen ging in op de valkuilen in de planfase, en die checks gelden nog eens extra voor de Check-fase. Je kijkt hierbij nog eens extra kritisch naar alle factoren die kunnen leiden tot het nemen van foute beslissingen. Daarbij is het zaak om minimaal drie perspectieven diepgaand te toetsen.

a. Het cognitief-inhoudelijke perspectief. Is er sprake van beslissingen op basis van kloppende, eenzijdig gepresenteerde, incomplete, verkeerde of misleidende informatie?

b. Het (bedrijfs)politieke perspectief. Vraag je af wat er aan de hand is als je ziet dat mensen gedragsmatig ‘ja’ zeggen, maar ‘nee’ doen. Denk aan: angst voor de leidinggevende, of aan een managementteam dat te eenzijdig is samengesteld, bijvoorbeeld: enkel bestaand uit mannen, allemaal 50 plus in leeftijd, of juist een oververtegenwoordiging van jongeren of van het tegengeluid. Blijf kijken naar belangen, achtergronden en posities.

c. Het sociaal-psychologische perspectief. Biases en vooroordelen die meespelen. Denk aan tunnelvisie, zelfoverschatting, het Halo-effect of het horn-effect of intergroup-bias.

Welke biases komen regelmatig voor?

Er zijn nogal wat biases die tot selectieve waarneming kunnen leiden. Hieronder noemen we een aantal belangrijke valkuilen die achtereenvolgens optreden rondom waarneming, zelfbeeld, groepsdenken en patronen op een rij. Lees ook: de 5 belangrijkste valkuilen bij PDCA.

Rondom waarneming

Tunnelvisie en selectieve perceptie: eenmaal op een bepaald spoor gebracht, zie je en zoek je enkel nog naar bewijzen en data die in die redenering passen (Dearborn & Simon, 1958). Denk hierbij ook aan de confirmation bias (Vandenbosch, 1997): de neiging van mensen om meer waarde te hechten aan informatie die de eigen ideeën of hypotheses bevestigen. Maar ook het te snel trekken van conclusies (jumping to conclusions) en wishful thinking verstoren een objectieve waarneming.

Halo-effect en horn-effect: het verschijnsel waarbij de waarnemer gaat geloven dat iemand die ergens goed in is, ook op andere kwaliteiten hoog zal scoren. Het tegenovergestelde effect bestaat ook: het verschijnsel waarbij het oordeel van de waarnemer over een persoon negatief wordt beïnvloed door de aanwezigheid van een ongunstig aspect bij deze persoon (horn-effect).

Rondom zelfbeeld

Cognitieve dissonantie; we willen ons gedrag en onze houding graag in lijn met elkaar brengen (Festinger, 1957) Als er vervolgens een kloof ontstaat tussen ons gedrag en onze houding, gaan we redenen verzinnen om het gedrag dat onwenselijk dreigt te raken toch goed te praten. Dat wordt cognitieve dissonantie genoemd. Anders gezegd: cognitieve dissonantie is het verschil tussen hoe de werkelijkheid is en hoe we zouden willen dat die eruit zou zien. Om cognitieve dissonantie te vermijden verzinnen mensen vaak drogredenen om te verklaren waarom de werkelijkheid niet overeenkomt met ons eigen beeld ervan.

Zelfoverschatting: we zijn geneigd onszelf te overschatten. Veel meer dan 20 procent van de mensen vindt zichzelf bij de 20 procent beste chauffeurs in het verkeer horen. Dat geldt wellicht voor managers net zo. Uit onderzoek onder medewerkers blijkt dat 70 procent aangeeft dat hun organisatie klantgericht is. Wordt diezelfde vraag gesteld aan de klanten van dezelfde organisatie, dan geeft maar 8 procent aan dat de organisatie klantgericht is.

Rondom groepsdenken

Intergroup bias, oftewel het wij-zij effect: op basis van dit effect kun je mensen tegen elkaar horen zeggen dat het computersysteem dat wij hebben goed is en dat van de concurrent helemaal niet. Achtergrond? Mensen willen ergens bij horen, verschaffen zichzelf een herkenbare identiteit en zoeken veiligheid bij elkaar. (De Graaf & De Graaf, 2017).

De macht van de meerderheid: we willen graag ergens bij horen. De invloed van de meerderheid maakt dat het soms moeilijk is om een andere stem te laten horen. Een derde van de mensen loopt klakkeloos de mening van de meerderheid achterna, ongeacht wat die mening is.

Rondom patronen

Sequence bias: het zien van een patroon maakt dat we niet meer nauwkeurig blijven opletten. Ork, ork, ork, soep eet je met een …. We gaan zien wat we verwachten te gaan zien. Dit leidt niet zelden tot self-fulfilling prophecies.

Mensen onderscheiden te veel structuur en trekken dingen te ver door: mensen zoeken van nature naar patronen, symmetrie, eenheid en consistentie. Daar waar dingen één geheel lijken, blijken ze vaak niet één te zijn. Daar waar dingen regelmatig lijken, blijken ze willekeurig. Daardoor kan gemakkelijk een verkeerd totaalbeeld ontstaan. Willekeurige figuren die ingekaderd zijn door een grijs blok nemen wij waar als groep. We maken een logische reconstructie van het geheel terwijl we soms een stukje informatie missen.

Hieruit blijkt hoe lastig het is om kritisch en werkelijk autonoom te blijven kijken naar gedrag, naar mensen, uitkomsten en effecten.

Het belang van goede visualisaties

Juist om alle bovenstaande redenen is het zo van belang om tot goede datavisualisaties te komen. Goede visualisaties zorgen ervoor dat je:

  • Ondanks de veelheid van data goed kunt blijven navigeren, interpreteren en internaliseren;
  • De data snel en effectief weet om te zetten tot actionable information.
  • Mensen in staat stelt om snel en betrouwbaar goede besluiten te nemen;
  • Voorkomt dat mensen teveel vanuit bovenstaande biases naar de gegevens gaan kijken.

Tip: wees je zeer bewust van manipulatie en vooroordelen

Neem de diverse perspectieven die hierboven geschetst zijn tezamen en wees je bewust van allerlei biases en invloeden. Wees hyperbewust. Mogelijk ben je al beïnvloed. Er vindt bijvoorbeeld bewust of onbewust al manipulatie plaats door de wijze waarop een grafiek wordt gepresenteerd. Mogelijk zijn daarin de assen zo gesteld dat de onderlinge verschillen bijna wegvallen of juist extra uitvergroot in beeld komen.

Plaats review

Geef je mening over dit product of deze dienst

Dit veld is verplicht!
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht! optioneel
Dit veld is verplicht!
Review verzendenHet formulier bevat fouten.

Een selectie van onze klanten

Word nu ook klant

Wil je ook klant bij ons worden? Wij helpen je maar wat graag verder met bouwsteen 13 (pdca boek) of andere zaken waar je slimmer van wordt.

Daan van Beek, Eindbaas & specialist in continu verbeteren

DAAN VAN BEEK MSc

Eindbaas & specialist in continu verbeteren

neem contact met mij op

Fact sheet

Organisaties geholpen
___
Trainingen & workshops
___
Deelnemers opgeleid
___
Beoordeling klanten
8,9
Consultants & docenten
___
Kantoren
3
Jaar ervaring
15